Jak sporządzić ważny testament?

Sporządzenie testamentu jest narzędziem służącym do rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Aby ostatnia wola testatora została rzeczywiście wypełniona konieczne jest sporządzenie testamentu w przewidzianej przez prawo formie. Błędy w tym zakresie mogą przesądzić o nieważności testamentu.

Chcesz rozdysponować majątkiem na wypadek śmierci i zastanawiasz się co musisz zrobić? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz poniżej.

Czym jest testament?

Testament to dokument, w którym spadkodawca (czyli osoba sporządzająca testament) określa, kto i w jakim zakresie ma odziedziczyć jego majątek po śmierci. Testament może zawierać również inne postanowienia, np. wydziedziczenie, ustanowienie zapisów, poleceń czy wskazanie wykonawcy testamentu.

 

Kto może sporządzić testament?

Testament może sporządzić osoba pełnoletnia, mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Testament jest aktem osobistym – nie można go sporządzić przez pełnomocnika. Nie ma też możliwości sporządzenia testamentu wspólnie z inną osobą np. małżonkiem (jeden testament nie może zawierać wspólnej ostatniej woli kilku osób).

 

Rodzaje testamentów zwykłych

Kodeks cywilny wskazuje na trzy rodzaje testamentów zwykłych: testament własnoręczny, testament notarialny oraz testament allograficzny (urzędowy). Każdy z nich ma taką samą moc prawną.

 

Testament własnoręczny (holograficzny)

Musi być w całości napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą. Testament własnoręczny nie może więc zostać napisany na komputerze czy maszynie i jedynie podpisany przez spadkodawcę – cała treść testamentu musi zostać spisana odręcznie przez spadkodawcę (tekstu nie może napisać osoba inna niż spadkodawca).

Podpis spadkodawcy powinien być złożony pod pismem zawierającym rozrządzenie na wypadek śmierci. W razie zamieszczenia podpisu w innym miejscu testament jest ważny tylko wówczas, gdy związek podpisu z treścią rozrządzenia jest oczywisty (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5.06.1992 r., III CZP 41/92).

Data może zostać umieszczona w dowolnym miejscu testamentu. Brak daty w testamencie własnoręcznym nie zawsze sprawia, że jest on nieważny. Uchybienie to nie pociąga za sobą nieważności testamentu, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Zaletą tej formy testamentu jest brak kosztów związanych z jego napisaniem oraz brak konieczności stawienia się u notariusza w celu spisania ostatniej woli. Taki testament może jednak łatwiej ulec zniszczeniu lub zaginięciu. W praktyce jest też częściej podważany niż testament w formie aktu notarialnego.

 

Testament notarialny

Sporządzenie testamentu przez notariusza jako osobę zaufania publicznego zwiększa pewność spadkodawcy, że złożone oświadczenie będzie zgodne z prawem, ważne i skuteczne oraz w pełni odzwierciedli ostatnią wolę.

Z formy testamentu notarialnego mogą skorzystać również osoby niewidome, nieumiejące lub niemogące czytać lub pisać (a więc osoby niezdolne do spisania testamentu własnoręcznego.

Warto pamiętać, że sporządzenie testamentu notarialnego może nastąpić nie tylko w kancelarii notarialnej, lecz także – jeżeli uzasadniają to szczególne okoliczności – poza nią (w tym zakresie konieczne jest ustalenie szczegółów z notariuszem, który ma sporządzać akt).

Sporządzenie testamentu w tej formie wiąże się z koniecznością zapłaty taksy notarialnej. Testament notarialny trudniej jednak podważyć, nie pojawia się również ryzyko związane z jego zniszczeniem lub zgubieniem, bowiem oryginał testamentu notarialnego jest przechowywany w kancelarii notarialnej. Notariusz po upływie 10 lat od sporządzenia dokumentu lub z chwilą zakończenia prowadzenia działalności przekazuje go do archiwum ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego.

 

Testament allograficzny

Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

Osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w ten sposób.

Należy pamiętać, że świadkami testamentu nie mogą być osoby:

• niemające pełnej zdolności do czynności prawnych,
• głuche, nieme, niewidome,
• niemogące pisać i czytać,
• niewładające językiem, w którym sporządzany jest testament,
• skazane prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania.

Świadkiem przy sporządzaniu testamentu nie może być również osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Zakaz ten dotyczy również małżonka tej osoby, jej krewnych lub powinowatych pierwszego i drugiego stopnia oraz osób pozostające z nią w stosunku przysposobienia. Jeżeli świadkiem była jedna z tych osób, nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza korzyści tej osobie, jej małżonkowi, krewnym lub powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia albo osobie pozostającej z nią w stosunku przysposobienia. Jednak gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez nieważnego postanowienia spadkodawca w ogóle nie sporządziłby testamentu danej treści, nieważny jest cały testament.

Obecnie ta forma testamentu jest bardzo rzadko spotykana.

 

Wady i zalety poszczególnych rodzajów testamentów zwykłych – podsumowanie

Rodzaj testamentu	Zalety	Wady
własnoręczny	brak kosztów związanych ze sporządzeniem brak konieczności wizyty u notariusza udział świadków nie jest potrzebny prosta forma	ryzyko nieodnalezienia przez spadkobierców, ryzyko zgubienia, zniszczenia lub ukrycia łatwiejszy do podważenia nie można w nim dokonać zapisu windykacyjnego większe ryzyko popełnienia przez spadkodawcę błędu skutkującego nieważnością testamentu
notarialny	notariusz czuwa nad spełnieniem wymogów formalnych trudniejszy do podważenia możliwość dokonania zapisu windykacyjnego ograniczone ryzyko utraty, zniszczenia czy ukrycia	konieczność poniesienia kosztów taksy notarialnej konieczność stawienia się u notariusza
allograficzny	brak kosztów	większe ryzyko niedochowania wymogów formalnych konieczne stawienia się w urzędzie konieczny udział świadków

 

Testamenty szczególne

W kodeksie cywilnym przewidziano również trzy rodzaje testamentów szczególnych: ustny, podróżny i wojskowy. Mogą one zostać sporządzone jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Należy pamiętać, że testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.

 

Testament ustny

Może zostać sporządzony, jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.  W takiej sytuacji spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.

Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. Gdy treść testamentu ustnego nie została w ten sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.

 

Testament podróżny

Może zostać sporządzony podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym. Spadkodawca sporządza go w ten sposób, że oświadcza swą wolę dowódcy statku lub jego zastępcy w obecności dwóch świadków. Następnie dowódca statku lub jego zastępca spisuje ostatnią wolę spadkodawcy, podając datę jej spisania, i pismo to w obecności świadków odczytuje spadkodawcy. Po wykonaniu tych czynności pismo podpisują spadkodawca, świadkowie oraz dowódca statku lub jego zastępca. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma, należy w piśmie podać przyczynę braku podpisu. Jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe, możne zostać sporządzony testament ustny.

 

Testament wojskowy

Testament wojskowy można sporządzić jedynie w czasie mobilizacji lub wojny albo przebywania w niewoli. Obecnie forma testamentu wojskowego nie jest w praktyce wykorzystywana.

 

Czy testament można zmienić lub odwołać?

Tak. Spadkodawca może w dowolnym momencie zmienić testament (np. sporządzić nowy) lub go odwołać (nawet przez jego fizyczne zniszczenie).

 

Czy warto skonsultować się z prawnikiem?

Zdecydowanie tak. Choć sporządzenie testamentu może wydawać się proste, w praktyce nieprecyzyjne sformułowania, błędna forma czy nieuwzględnienie obowiązujących przepisów mogą prowadzić do nieważności testamentu.

Radca prawny może pomóc Ci w wyborze odpowiedniej formy testamentu, właściwym sformułowaniu postanowień spadkowych oraz wyjaśni konsekwencje poszczególnych rozporządzeń (np. w zakresie zachowku). Jeśli chcesz sporządzić testament lub sprawdzić ważność już istniejącego, zapraszam do kontaktu.